Yıkıcılar Geldiler / Metin Altıok

Ve evin yüzü burkuldu
Bir kıpırtı vardı şakaklarında.
Yıkıcılar geldiler, çatıdan başladılar.
Kiremitleri topladılar birer birer.
Tahtaları söktüler, kanırtıp çivileri
Ellerinde keserler.

Anımsar mısın denize karşı oturmuştuk.
İkimizde arkamızı dönmek istememiştik kıyıya.
Susmuştuk uzun bir hesaplaşmayla.
İki sevgili vardı yan masada;
Umurlarında bile değildi deniz,
Alınları birbirine değecekti az daha.

Yıkıcılar geldiler,
Çıkardılar kapı ve pencerelerin pervazlarını.
Kör gözleri ve açılmış ağzıyla
Kaldı temelleri üstünde umarsız ev.
Sıra balyozlardaydı artık,
Çelik iskeletini evin ortaya çıkarmak için.

Benim göğüs kafesimde bir iskete,
İskeletimin bekçisi, içten bağlı kemiklerime.
Sıçrayıp duruyordu ordan oraya,
Duyuyordum kıpırtısını içimde.
Bir bulut geçiyordu senin gözlerinden.
Oturuyorduk; ben kızgın çölüm, sen yıldızsız göğünle.

Yıkıcılar geldiler;
Düştü gürültüsüyle yüzü köhne evin,
Göründü bazı odaları ve iç duvarları.
Aynı renklerle boyanmış sofası, isli mutfağı.
Bir kesit kalmıştı geriye şimdi o evden
Eski bir yaşantıyı simgeleyen

Çıkıp yürümüştük kıyı boyu
Benim sıvası dökük yüzüm, senin çocuk gözlerinle.
Oysa sen yürümeyi sevmezsin.
Nasıl da değişmişti görünüşü
Yıllardır görmediğimiz kentin
Yürümüştük anısıyla eski cumbalı evlerin.

Yıkıcılar geldiler, yıktılar bütün duvarları.
Yalnız temel kaldı geriye ve birkaç tuğla kırığı.
İş araçlarında artık,
Bir canavar ağzıyla deşmek için toprağı.
Ve temizleyecekler kazılan yerlerde
Bizden kalan balçığı.

Soluk Soluğa / Ahmet Telli

ı.

Hep yanıldı ve yenilgilere uğradı

ama atıldı yine de yeni serüvenlere

Vakti olmadı acıların hesabını tutmaya

durup beklemeye, geri dönmelere vakti olmadı

Yangınlarla geçti ömrü ve hep yalnızdı

- ki onlar daima birer yalnızdırlar

Nerde doğmuştu ve ne zaman kopup

gitmişti o kentten anımsamıyor artık

Hangi sokaktaydı ilk sevgili ve hala

sürüp gider mi ilk öpüşmenin esrikliği

Gizlice buluşmaya gelen ve ölürcesine

korkular geçiren o kız nerdedir şimdi

Sensiz olursam yaşayarnam diyen

o liseli kız hangi kentte kaldı

ve o sarışın

o afeti devran bekler mi hala

atlas yataklara sererek yaşamanın anlamını

üşüten bir acıydı belki her ayrılık

her yolculuk yangınların başladığı yereydi

ama vakti olmadı hesabını tutmaya

aşkların, ayrılıkların ve anıların

istese de kalamazdı vakti gelince

geyik sesleri yankılanınca yamaçlarda

yürek burkulması ve hüzün ve keder

aralıksız doldururdu günlerin bohçasını

Dudaklarında öpüşlerin gül esmerliği

içinde kıpırdanıp durur ufuk çizgisi

Ay bile soğuktur o zaman

bir buz parçasıdır

Çaresiz çıkılacaktır o yolculuklara

ki bir ömrün karşılığıdır serüvenler

Biraz da serüvendi yaşamak

belki yatkındı büyük yolculuklara

ki serüvenler daima büyük aşklar

ve büyük yolculuklarla başlar

Anıları, aşkları ve bir kenti

bırakıp gidebilirdi apansız

Apansız başlardı yolculuklar

hangi saatinde olursa olsun günün

ve hep kar yağardı nedense

durmadan kar yağardı yol boyunca

ve nasılsa yok olup giderdi hüzün

kent görünmez olunca arkada

Ne bir veda sözcüğü dökülürdü dudaklarından

ne de dönüp bakardı geriye bir kez olsun

Ne zaman yollara düşse biterdi acılar

gül yüzlü sular fışkırırdı toprağın karnından

kavaklarsa oynak bir çingene kızı

her kıpırdanışında açılıverir uzun ince bacakları

Mekan tutmak ve her akşam aynı ufukta

güneşin batışını görmek ölümdür biraz

ölümdür biraz hep aynı yatakta

aynı kadınla sevişerek sabaha varmak

Kitapları hep aynı raflara sıralamak

aynı eşyayı kullanmak eskimektir biraz

soluk soluğa yaşamalı insan

her sabah yeni bir şeyler görebilmeli

ve cehenneme dönse de bütün bir ömür,

mutlaka bir şeyler değişmeli her/gün

Ey o büyük yolculukların ürperten heyecanı

okyanus dalgalarının sesleriyle dal bu ömre

ölüme ve aşka durmadan kement atan

serüvenlerle geçsin yaşamak

Buz tutmuş bir dünya ortasında

yollara düşerdi o hep aynı ıslıkla

önünde dağlar, uçurumlar

ve günlerce süren okyanus fırtınaları

sarsılan gök, yarılan toprak

çelik uğultularla burgaçlanırken

yaşamak işte öylesine kucaklardı onu

ve her nasılsa keklik sekişli

bir aşkın sevinci dolardı yüreğine

çıkarıp atardı o zaman deli bir ırmağa

ne kalmışsa bir önceki serüvenden

Soluk soluğa yaşadı kentleri, aşkları

bağlanacak kadar kalmadı hiçbirinde

pervasız bir acemi, bir çılgın

soyu tükenen bir bilgeydi belki

............

 

 

 

Bütün Ölümler / Hermann Hesse

BÜTÜN ÖLÜMLER

Öldüm bütün ölümlerle ben şimdiye dek,
Yeniden isterim ölmek bütün ölümleri,
Ağacın ölümünü ölmek tahta tahta,
Taş taş dağın ölümünü,
Toprak ölümünü kumun.
Çıtırdayan yaz otlarının ölümünü yaprak yaprak
Ve kanlı ve zavallı ölümünü insanoğlunun.

Yeniden doğmak isterim bir çiçek biçiminde,
Yeniden ağaç olmak, çayır olmak,
Balık ve karaca olmak, kuş ve kelebek.
Özlem verir bana bütün biçimler
Son acıların özlemini verir,
İnsan acılarının özlemini verir,

Titreyerek gerilmiş yay,
Özlemin çılgın yumruğu ey,
Ey hayat ey bir gün olur da
Birleştirmeye kalkışırsan kutuplarını
Yeniden beni uzun uzun
Sürersin ölümden doğuma,
Acı dolu yollarına yaratmanın,
Yaratmanın eşsiz yollarına.

Hermann  HESSE

Çeviri  : Zeria Karadeniz

Rimalar / Gustavo Adolfo Bécquer

IV
Söylemeyin tükendiğini hazinenizin,
ağızda söz kalmadığını, sustuğunu lirinizin;
ozanların soyu tükenebilir belki; ama
şiir hiç susmayacak.

 

Işık dalgaları öpücüklerle
yanıp nabız gibi attığı sürece,
güneş paramparça olmuş bulutları
ateşe ve altına bürüdüğü sürece,
hava burcu burcu kokularla dolup
uyumlu ezgiler taşıdığı sürece,
dünyaya ilkbahar geldiği sürece,
şiir hiç susmayacak!

Ulaşamadığı sürece

bilim yaşamın kaynağına,
ölçülemez bir boşluk kaldığı sürece
denizde ya da gökte,
insanlık durmadan ilerleyip
ama ne yana, bilmediği sürece,
insanın çözemediği bir giz olduğu sürece,
şiir hiç susmayacak!

Gönüllere vurduğu sürece gülümsemeler,

dudaklar kıpırdamadan,
ağladığı sürece insan
ağıtla gözü dolukmadan,
savaşıp durduğu sürece
yürekle kafa,
umutlar ve anılar olduğu sürece
şiir hiç susmayacak!

 Kendine bakan gözleri yansıtan

gözler varolduğu sürece,
iç çeken dudakları yanıtladığı sürece
iç geçiren dudaklar,
yoldan çıkmış şaşkın iki gönül
bir öpücükte duygudaş olduğu sürece,
var olduğu sürece güzel bir kadın,
şiir hiç susmayacak!

Tuz / Cemil YÜKSEL

her şeyin özenle sahtesinin yapıldığı bir çağda tuz konuşur 
üstelik her yerde konuşur, dilediği gibi delice, bilge ve sarhoş
döve döve su kenarlarında kirli siyahlığı ve açık bir diz yarasından 
sızlatarak, ince ince örer iyileşmeyi ışığıyla
dünya dillerine ait tüm "biliyorum" sözcüklerine 

her sabah keskin kesikler atar üstelik
geride kalmış tüm harfleri öğütür sadece yangının boşluğunda
gözyaşlarından eriyerek dağılır kadın ver erkek yüzlerinden
güzelliğe doğru seyrelir insan derisinden her çabadan sonra

ihtiyaçlara aşk deniyor pazar pazar dolanıp alınacaklar sanki

eksiklik tüm önceliği hep cazgırlıkla alıyor varsa yoksa kendisi
düşük yapmış bir gebe gibi durmadan kanıyor uzun listelerde
bir de korkuyla çekilmiş perdeler şehrin bütün küçük evleri
bilmiyorlar sunağından içilen suyu dirilten gökyüzünü
bilmiyorlar elinden alınmış oyuncaklar tarafından bulunmayı
ve bilmiyorlar bilmediklerini,  kanıyorlar paslı kelimelere
leylekler mi, martılar mı kumrular mı olduklarını

bilse de bazıları unutuyor zamk gibi hemencecik
halbuki unutmak ziyan, hatırlamak eve dönüşün bahçesi

kayalara gizlenmiş tuz bizim gövdemizin bir uzağı
bir uzağı da sağaltmak her türlü kandan sonrasını

vakti geldiğinde iyileşmeye açılan deli yoncalar

bizim besinimizdir güneşin her yerde çalışarak sunduğu

biz de ondan aldıklarımızla sessizce onaylarız

her şeyin en başından bir döngüye koyulduğunu

İyileşti / Cemil YÜKSEL

durup engince bakılan denizler gibi tam karşımda

bir kez olsun biri nasılsın diye sormadı,

denizler her gün yanıt verirdi buna ben de yanıt verdim

izlemedi boşluğu bir kez olsun, oluşturduğu halkaları

bakarken bile düşünce dalgalarında unutuldu

 

biri kalkıp mavi gözlü bir sevgilim olsun demişti sadece

biri de bir kez olsun sonsuzca getirmedi dikkatini denizlere

aslı verilmemişti, bekledi sadece dikkati,

aç gözlülük mutlak bulur kendi besinini

 

kayba uğramak işte her şey kayboldu ölümün bahçesinde

bir kez olsun yitirilmedi başka evlerden sinmiş küflü alışkanlık

durmadan bir kaşıntı halinde dolandı deride üreyen arzu

korkudan kaçarken dahi tüm evleri ateşe veren kundakçı

kül etti her şeyi ve böylece atların ayakları kurtuldu yarışlardan

 

bir şarkı gibi sabah uyanmaları durmadan kendini hatırlattı

kırların göğsünde vakti geldiğinde gürleyen bahar yeşilliğini

tüm kapıların önünde dünyanın yeniden kurulduğu o yerden

gelişigüzel tüm kelimeleri bırakarak bir kez ve sadece biri...

üç kere dikkatle nasılsın diye sordu, kim ki? 

anladım iyileşmenin sabrını

kimse kullanmazken yara bandı, tentürdiyot ve yakınlığı

sade iyileşti.

Masal / Cemil Yüksel

seni o masalda tanrısız öpmüştüm

tutmuştum ellerini dağların oluşlarıyla

bazen dik hırçın, denize doğru serin ve arkadaş

yağmur da başlamıştı ansızın dudaklarımızdan

seni o masalda kahramansız sevmiştim

ilkin üzüntünün tüm askılarını kaldırmak için

 yüzünün çekmecelerinden

hüznün eğik köprüsünü ateşe verdim

gözlerinden aşağıya uzanan kalp ipini

bir atımla saldım en yukarılara

seni o masalda ejderhasız sevmiştim

susmak en güzel ülkemizdi güneşe karşı

öyle billur öyle açmış çiçekler gibi

 yaprakları yön bulan bir ışık koşucusu

duvarları birden aşan tüm korkularla

seni o masalda 

saçları kısa bir Rapunzel gibi sevmiştim

inanılması güç bir hatırlamakla dolu 

her türlü güzelliği masal soyundan

ters ve düz edilse dahi gittiği-gitmediği

 tüm yolu hatırlayan 

seni ekmeksiz bir Hansel gibi sevmiştim

sonları en başta yaşamak gibi bir şeydi

bir varmış bir yokmuş

Duymak / Cemil YÜKSEL

 

                                           E' için.

hayır suçlamıyorum seni, dinlersen

bulacaksın sözcükten daha önce dile geleni

sessizliğin olgun bir tay gibi duran canlılığını

yukarılara çıkan suyun dağları nasıl kullandığını

ve aşkın sürekli nasıl oyunlar bulduğunu yeryüzüne

duymak ilahi bir durgunlukla inşa edilmiştir

boşluk ve belirsizlik tarafından hazırlanır

ağaçlar sarılı olduğumuz ıssızlığı hatırlatmak içindir

aslen unutmak bir duyma rahatsızlığıdır

kimi seslenmenin içine ekşi niyetler konur ve dünya

çiğ kokunun yayıldığı bir gürültü ile doldurulur, alışamam

dümdüz yükselen otların içinde sımsıcak

güneşin büyük boşluklarla doldurduğu bozkır

kalbimi serinletircesine keskin ve pür dikkat

gözlerim hiç alışmadı senin çıplaklığına

ova, vadi ve ormanlardan karışarak sularına 

fesleğen ve reyhandan öğrendim tüm gelgitlerin sesini

milyonlarca yağmurun kendini susması için

kaldım yüzünde ağlamadığın acıları toplayarak

tohumları saçılmış kurak bir kıskançlık tarlasında

kaybetmenin her adım başı diktiği korkuluklarla

sonsuz bir izleme için konmuş bir sandalyede

bir vakit kapıldım seslerin kurduğu sözlü dünyaya

kalbim nasıl olduysa kaldı ferah ve pür dikkat

ve tutuldu engin çarpıntısına yükselmenin

tuz ve su neyse denizler için

senin en sert görünüşün

sessizlikle dolu bir korku mimarı

bembeyaz kemikler gibi koruyor toprağın altını.

Tercih / Cemil YÜKSEL

bu dünyada en güzel ben terk ederim

sövgüyü, kıskançlığı ve kötü konuşmayı
bakıldıkça alınıp koyulurum dip kenarlara
görünmezlik taşının üstüne işlenir gibi

her sabah kirlerden temizlenmiş elleri olur
omzuna değmek için hazırlanan sevincin
güneşi sırtlamış gelmiş sanki konuşmasıyla

bu dünyada en güzel ben terk ederim

boş hayalleri, tekrarı ve ölçüsüz yakınlığı
varmak için onun ayak uçlarına
bazen yerlerde sürünerek bazen dimdik bir gövdeyle
onu hatırlarım, durmadan hatırlarım
dolaşırken her yönden ona gidildiğini

bu dünyada en güzel ben terk ederim
lakırdıları, oyunları ve boş evleri
puşt bir kelimenin sırtıma dikişlendiği bir kapıdan
upuzun bir nehrin dağınık çizgilerini aşarak
en ışıltılı yüzünden açılmaya doğru terk ederim

ne var ne yoksa kendim sanılan her şeyi

terk etmenin de bir dönüş olduğunu şiirden öğrendim

ilk ayrılıktan bu yana sarmaşıklar gibi uzaklaşan

kavuşmak bizzat ayaklarını hissettiğin yerde işte 

durmadan köklerinden bağırıyor karanlığın

uzaklaşmak buluşmadır güneşin çağırdığı

bu dünyada en güzel ben terk ederim

oyalanmayı, durulacak yerde durmamayı

harekete geçilecek yerde ise ataleti

dolanıp gelmenin her türlü hülyasını terk ettim. 

buradayım. çay sıcak ve ateş hala yanıyor.

Hediye / Cemil Yüksel

bu dünyada en güzel ben terk edilirim

sessizliğe, yalnızlığa ve akşam üstlerine

dosdoğru ve birden

boşluğun unutulmuş genişliğine fırlatılırım

yüzümde kağıtlardan sıyrılmış bularak her tanımı

kaldırılıp yerden bırakılırım ağırlığı yoklanmış taşlar gibi

ne denizde sektirmek için

ne de bulanık camları düşürmek uğruna

ayrıntıları eskimiş anılar gibi

çocuk sesleriyle dolu parklarda unutulurum

kimsenin duymadığı bir sessizliği çalışırım

sabahtan akşama dağıtırım bu hediyeyi

bu dünyaya en güzel ben terk edilirim

yeşile rüzgara kökleri dışarı taşana doğru

güneşin ve toprağın elinde açan bir tomurcuğun

geceye doğru taşan köklerinden

kapanmaya bir yer bulurum hep engin.

kıvrılan yastığından düşer boynun 

bulutun sessizliği gibi bir şey bu

duruşundan duyulur sesin usul usul
söyledikçe buluşturur tüm sesleri parmak uçların  

bu dünü binlerce kez yaşadım

yüzüme yerleşmiş binlerce gözle seni durmadan tanıdım

bu yeryüzüne işte ona ne güzel terk edildim, bilemezsin

olmaya mayalanan sütlerin tazeliğiyle.

Saatler Kitabından / R. M. Rilke

Ruhumu görmez misin, durur yoğun, yakın
sessizliğe bürünmüş, önünde tam
Olgunlaşmaz mı bakışında Mayıs duam,
bir ağaçta olgunlaşırcasına

Sen nice ki düş görürsün, düşüm ben sana.

Nice ki sen uyanırsın, ben isteminim;
ve hakanıyım bütün görkemlerin
ve yıldız sessizliğince büyümekteyim
taa üstünde eşsiz zaman kentinin.

Sessizliğim ben iki ses arasındaki,
İşçileriz biz: çırak, kalfa, usta, her çalışan;
kurarız seni, ulu katedral, beraber.

Ağırbaşlı bir yolcu gelir bazan
geçer parıltı gibi ruhlarımızdan,
gösterir bize titreyerek yeni bir hüner.

Seni anlamak isterim bense
yerin seni anladığınca;
ben olgunlaştıkça
olgunlaşır
ülkense.

Senden gösteriler dilemem
kanıtlaman için kendini.
Bilirim ki hem
bir tutmak olmaz seni
zamanla.

Sen bütün nesnelerin en derin özüsün,
varlığının gizini suskuyla saklayan;
ve her birine başka türlü görünürsün:
karaya gemi gibi, gemiyeyse liman.
artık bütün evler açıktır her gelene
ve her yerde bir özveri geniş alabildiğine
belirler aramızdaki davranışları.

O Kendini Çağırınca / Cemil Yüksel

O KENDİNİ ÇAĞIRINCA 

https://www.idefix.com/Kitap/O-Kendini-Cagirinca/Edebiyat/Siir/Turk-Siiri/urunno=0001835867001

https://www.dr.com.tr/Kitap/O-Kendini-Cagirinca/Edebiyat/Siir/Turk-Siiri/urunno=0001835867001

Satış linki;

https://l24.im/gVK8L

 — Cemil Yüksel ile birlikte.

sen her şeyi camdan seçiyorsun Nuri
elindeki kesiklerin hikayesi bu
sesini bulmuş bir diş gıcırtısı rüyanda
yukarıdan bırakılmış bir misket ne kadar kırılırsa
kendine doğru yuvarlanmak geçmek bilmiyor 
Nuri oluk oluk beyazlar seni seçiyor

Düş Birliği / Cemil Yüksel

sen hep sürgüne doğru gitmemi isteyen ayaklarımı çağırdın

ellerime bakıp buldukların savaş yıkıntısı delik deşik bomboş

acıyı düşen bir çocuk gibi kucaklar kaldırırsın ey merhamet

kara lastiklerinde yolculukları biriktirmiş eski bir bisiklet Eskişehir'de

bağlı uzun zamandır yağmur pas ve beklemekten kovulmamış

o bisikleti hatırlamayı söz vermiştin her durduğunda

ne diye gelmiştik biz bunca yolu hangi nedenin kışıydı bu

numarası verilip sıralardan kovulmuş gibi yapayalnızdık

"görüyorsun gündüzler yaşamak, geceler pişman olmak için"

bahçeleri ne kısa sevdik çiçekleri hoplatan sevinçlerden korkarak

kıvrılan ne varsa kağıt kesiği hınçla trenlere zorla bindirilmiş

biliyoruz ki geçmiyor hemen gülün parlatan iğnesinden akan ısırık

kendini açmaya yol bulmuş dudakların bir tayı hazırlıyor toprağa

biliyoruz işte taşıdığını ellerin bile bile kök tutmaz bayrağını

"hayat öylece sızıp kaldığımız bir yatak" işte çıplak ve ütüsüz

uyandım seni bildim közleri üfler gibi dağınıklıklardan

parlak neşen vardı karanlığında katılmaya istekli gürültü

düş birliği tarafından yakalanmış fotoğraflara asılı

sırtından vurulmak için açılan çıplaklık düşen yaprak sessizliği

tam şuramıza doğru çıkıyorum mırıltılarla bu şarkı en sevdiğin

susamadım acıkmadım dediğinde de bildim gövdende kurulan hazırlığı

batıyor artık yutkundukça sevgisi pürüzlü bir ağaç gövdesi gibi

hatırla bir bağı dolduran nedir üzümleri ve ılıklığın huzuruyla

konuşur su süt ve beyaz dökülür üstüne kullanarak ağzını

ağzın diyorum en ilkel mağarası konuştuklarının

iniltilerini taşıyor fısıltılarla sözcüklerin arasından

farkındasın.

Çılgın Hüzünlü / Turgut Uyar

çünkü yaşamak gibi bir şeydi yaptığı
anasız bir tay gibi coşkun ve hüzünlü
akşamın dinginliğini otluyordu o zaman

her sabah denize çıkar, bir elma yerdi
hüznünü ve çılgınlığını elmanın
gözünü yumsan ağzında duyarsın

ellerine bakma artık
çünkü kar yağıyor
çılgın hüzünlü

büyük kentleri düşünse de rahatlasa
işte her şey nasıl haince karıştırılmış
kirli çamaşırlarla sabunlar ayrı semtlerde
saatin sonunda meydan
suyun sonu ilerde
böyle yaşamak zordur elbet anlıyorum
çılgın ve hüzünlü

çünkü bakışları yazda geçmiş bir geceyi andırıyor
yaşanmış mı temmuzda mı belli değil
çılgın ya da hüzünlü

şimdi dolaşıp duruyor aramızda
kıpkırmızı bir duygu olarak
doğudan batıya bir güz halinde
çılgın ve hüzünlü

biraz dağ yollarını öğrenmesi gerek sanırım
kahırçeker mekkâri katırları gibi
onlar ki hiçbir şeyleri yok
korkunca çılgın sevinince hüzünlü

kar dindi
gerçekten dindi
ellerine bakabilirsin artık.

Sezai Karakoç

"Ülkendeki kuşlardan ne haber vardır

Mezarlardan bile yükselen bir bahar vardır

Aşk celladından ne çıkar madem ki yâr vardır

Yoktan da vardan da öte bir Var vardır

Hep suç bende değil beni yakıp yıkan bir nazar vardır

O şarkıya özenip söylenecek mısralar vardır

Sakın kader deme kaderin üstünde bir kader vardır

Ne yapsalar boş göklerden gelen bir karar vardır

Gün batsa ne olur geceyi onaran bir mimar vardır

Yanmışsam külümden yapılan bir hisar vardır

Yenilgi yenilgi büyüyen bir zafer vardır

Sırların sırrına ermek için sende anahtar vardır

Göğsünde sürgününü geri çağıran bir damar vardır

Senden umut kesmem kalbinde merhamet adlı bir çınar vardır"

Dikkatin Gelişimi / Red Hawk

Her avare esintiye kapılırız,

hayatlarımız daimi bir dikkat dağınıklığıdır

tam önümüzde duran şeyi bile görmemizi engelleyen,

bakışlarımız hep yarındadır, öyle ki

bugünün güzelliğini kaçırırız.

Ama birkaç kişi vardır ki bilirler,

ilahi'nin kapısına giden yol

bir şimdiye-Dikkat geliştirmekten geçer

tam karşımda duranın

ne olduğunu görebilme hünerinden.

Harvardlı doğabilimci Louis Agassiz'e

sordular bir defasında, yaz tatilinde

ne yaptınız diye.

Çok uzaklara seyahat ettim

dedi. Ona sordular, ne kadar uzağa

Ta yarısına

kadar gittim

arka bahçemin, diye yanıt verdi.

(Red Hawk. Wreckage, 154)

Kelimeler Eylem Değildir / Red Hawk

Bazı insanlar tanıdım,

özellikle de üniversitede,

kim iyi bir konuşma yapsa

veya dergilere uzun bir makale yazsa,

bu onu eylem insanı yapar sanırlardı.

Kızılderililer işin doğrusunu bilirdi.

Bir savaşçı savaşa gitmeden önce

konuşmazdı.

Diğerleriyle beraber terleme çadırına girer;

davul çalıp şarkı söyler dua ederdi.

Ardından üç gün boyunca inzivaya çekilirdi,

ölümüne hazırlardı kalbini.

Gitmeye hazır, dışarı çıktığında,

kadını balta ile yayını uzatırdı ona.

Tek kelime konuşulmazdı.

Bazıları ölü bazıları ağır yaralı dönerdi.

Büyük bir ateş yakılırdı; herkes toplanırdı

savaş hikayelerini dinlemeye.

Savaşçılar güler gülerdi,

birbirlerine şakalar yaparak,

olup bitenlere dair gerçek hikayeler anlatarak.

Yaraların iyileşeceğini,

Kuşların ölülerle besleneceğini bilirlerdi.

Kızılderililerin bir lafı vardı:

kelimeler yere düşer

köpeğin boku gibi;

ameller göğe yükselir

bedenden ayrılan ruh gibi.

(Red Hawk. SioıLX Dog Dance, 37)

Lao Tzu - Bilinmeyen Öğretiler

Benlik, ormanda sapanla atış yapan bir maymundur.

Duyuların egemenliğiyle büyülenmiş;

Bir tutkudan diğerine,

Bir çatışmadan diğerine,

Ben-merkezli bir düşünceden diğerine uçar durur.

Onu tehdit edecek olursan yaşamı için korkuya düşecektir.

Bırak maymunu, gitsin.

Bırak duyuları, gitsinler.

Bırak tutkuları, gitsinler.

Bırak çatışmaları, gitsinler.

Bırak düşünceleri, gitsin.

Bırak yaşam ve ölüm kurgusunu, gitsin.

Yalnızca merkezde kal; seyrederek.

Ve sonra, orada olduğunu da unut.

Philippe Presles - Freud'u İlgilendirmeyen Her Şey

Bununla birlikte, Frans de Waall gibi etologların primatlar üzerine eserlerini okuyunca büyük maymunların oldukça yetenekli olduklarını görmezden gelemeyiz. Onlarla aramızda büyük benzerlikler, hatta söz konusu bonobolar olunca, toplumsal alanda üstünlük göze çarpmakta: Bizler gibi bonobolar da kavga edip didişirler, ancak çok daha hoşgörülü davranır ve daha çabuk barışırlar. Grubun bütünlüğünün temelinde cinsellik yatar ve cinselliğe bizden çok daha fazla zaman ayırırlar! İnsanlar gibi, yüz yüze oldukları pozisyonu tercih eder ve ilişki sırasında göz teması ararlar.

Bonobolardan ünlü yıldızlar da çıkmıştır: Doğumundan beri bir insan ailesi (Sue Savage-Rumbaugh ve kocası) tarafından, Atlanta'daki Georgia Devlet Üniversitesi dil araştırmaları merkezinde büyütülen Kanzi gibi. Kanzi, sadece koruyucularının sözlerini anlamayı değil, fiiller, isimler ve sıfatlar belirten simge veya şekillerle kendini ifade etmeyi de öğrenmiştir. Böylece Kanzi gerekli işaretleri parmakla göstererek cümleler kurar. Daha sonra Pambanişa gibi başka genç bonobolar da yüzlerce işaretten oluşan Yerkish dilini öğrenmişlerdir.

Başka bir deyişle, bir bebek maymun annesinin taşla ceviz kırdığını görse de, annesi ona bunun nasıl yapılacağını hiçbir zaman göstermeyecek, hata yaparsa düzeltmeyecektir. Bebek her şeyi taklit ederek, ne tür bir taş kullanacağını arayarak, ondan önce annesinin yaptığı hataları tekrarlayarak tek başına öğrenecektir. Bir yetişkin kısa bir sürede ona öğretebileceği sağlam tekniği edinmesi altı yılını alacaktır. Maymunlar, ne derece gelişmiş olurlarsa olsunlar, şimdiki zamanı o kadar yoğun yaşarlar ki,gelecek zamanı kavrayacak yetileri kalmaz, örneğin yavrularının biraz eğitimle çok daha hızlı öğreneceklerini anlayacak kadar yakın bir geleceği bile. Onların bilgiyi aktarmayı ve eğitmeyi bilmemesi, aramızdaki büyük farkı oluşturur.

Gene de insanın bu gözlemden doğan üstünlük duygusuna kendini kaptırmaması gerek: ileride göreceğimiz gibi, her ne kadar maymunlar bizimki gibi üstün bir bilince sahip olmadıklarından, yaşadıkları anın içinde hapis olsalar da, yaşları ilerledikçe o mutlak şimdiki zamanın hakimi haline gelirler, bizler bu alanda onların tırnağı bile olamayız. Örneğin, maymunlar

on kadar nesnenin yerini hemen, bir saniyeden kısa bir sürede, ezberleyebilir, oysa biz aynı sürede 4-5 tanesini güç bela hatırlayabiliriz.

Uzun süreli bir ateş yakmak için onu canlı tutmak gerekir. Bir başka şart ise, ateş yakmak için oduna ve havaya ihtiyaç olduğunu anlamaktır. Odun olmazsa ateş söner, hava olmazsa, boğulur... Homo erectus bunu anlamadan önce savana veya ormanlarda kendiliğinden çıkan birçok yangın izlemiş olmalıdır. Tüm hayvanlar içgüdüsel olarak ateşten kaçtıklarına göre, önce korkusunun üstesinden gelmesi gerekmiştir, bu da meraklı yapısının önemini gösterir. Sonra çalı çırpıyla denemeler yapmış, sonra da ateşi taşımaya çalışmıştır. Daha sonrasında ise odun stoklarını ve ateşin sürekli yanacağı ocakları geliştirilmesinin uzun hikayesini düşünebiliriz. En sonunda sadece ateşi yakma değil, canlı tutma ve taşıma tekniği de geliştirilmiştir.

Doğayı gözlemlemek, bir olguyu kavramak, ateş ocağını ve odun stokunu hazırlayacak kadar geleceği düşünebilmeyi gerektirdiğinden, demek ki ateş büyük deha gerektiren bir buluş. Tüm bunlar yüksek bir farkındalık seviyesi, yani gelişmiş bir bilinç yapısı gerektirir. 

Burada her bir çocuğun bilince ulaşmak için kendi başına ne kadar yol kat etmesi gerektiğini de kavrarız, zira daha önce gördüğümüz gibi, bilince kavuşmak, çocuğun insanlığın sahip olduğu farkındalığa eriştiği ikinci bir doğum gibidir. Çocukluk her insanın tarihöncesidir bir bakıma. Tarihöncesi ilk insanlardan bu yana sürekli zenginleşen kültürümüz sayesinde, tüm insanlık tarihi her çocuğun bilinç sıçramasına adeta bir tramplen oluşturur.

Yirminci yüzyıl başlarının büyük Fransız psikoloğu Pierre Janet , çağrışımların bir tarihçinin çalışmasına benzer bir şekilde işlediğini vurgular (anlatılar, çıkarsamalar, vs.) 
Aynı yönde, sinirbilimi uzmanı Gerald Edelman hayvanlar alemini nitelendiren birincil bilincin "geçmişi ve şimdiki zamanıyla bir kişi olma anlayışını içermediğini" doğrular. 
Oliver Sacks, bazıları kendi öykülerinin ucunu kaçırmış olan hastalarını gözlemleyerek bu yaklaşıma somut örnekler getirir ve "kendimiz olabilmemiz için bir yaşam öykümüz olmalı ... Bir insanın kimliğini, onu oluşturan benliğini korumak için bu sürekli içsel anlatıya ihtiyacı vardır" der.

Bu da bize, Boris Cyrulnik'in dediği gibi, "geçmişin temsilinin şimdiki zamanın ürünü" olduğunu ve 4 yaşındaki bir çocuğun şimdisinde kendi hikayesinde anlatacağı bir başka ben olmadığını doğrular. İçsel diyalogun oluşması için gerekli olan

Öteki-benlik henüz biçimlenmemiştir.

Anılarla olduğu gibi, 5-7 yaştan önce çocuğun kendi ölümünün bilincinde olmadığını gözlemek mümkündür. Bazıları çocuğun kendini ölümsüz zannettiğini bile söyler, aslında onun hiçbir şekilde zaman içinde sınır kavramı yoktur: ne ölümlüdür ne de ölümsüz, o sadece sürekli olarak şimdiki zamanda yaşar.